Fiilimsiler konusunda zorlandığını duyduğuma üzüldüm. Ama endişelenme, bu konuda sana yardımcı olabilirim! Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, ancak fiil gibi çekimlenemeyen, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevlerinde kullanılan sözcüklerdir. Üç ana türü vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil. Şimdi bunları detaylı bir şekilde inceleyelim.
**1. İsim-Fiil (Ad-Eylem):**
* Fiil kök veya gövdelerine "-ma, -me, -ış, -iş, -uş, -üş, -mak, -mek" ekleri getirilerek oluşturulur.
* Cümlede isim gibi kullanılırlar. Yani özne, nesne, tümleç gibi görevlerde bulunabilirler.
Örnek:
* **Okumak** güzeldir. (Özne)
* **Gülüşünü** sevdim. (Belirtili nesne)
* **Yüzmekten** hoşlanırım. (Dolaylı tümleç)
İpucu:
"-ma / -me" eki olumsuzluk eki ile karışabilir. İsim-fiil eki, bir eylemin adını yaparken, olumsuzluk eki fiilin gerçekleşmediğini belirtir. Örneğin: "Dondurma yemek istiyorum." (isim-fiil) ve "Bana bağırma!" (olumsuzluk eki).
**2. Sıfat-Fiil (Ortaç):**
* Fiil kök veya gövdelerine "-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş" ekleri getirilerek oluşturulur.
* Cümlede sıfat gibi kullanılırlar. Yani bir ismi nitelerler.
Örnek:
* **Koşan** çocuklar gördüm. (Çocuklar ismini niteliyor)
* **Gülmez** yüzü vardı. (Yüz ismini niteliyor)
* **Tanıdık** bir ses duydum. (Ses ismini niteliyor)
Yaygın Hata:
Sıfat-fiil ekleri ile sıfat-fiiller karıştırılmamalıdır. Sıfat-fiiller fiilden türetilirken, sıfatlar isimden türetilebilir veya kök halinde olabilir. Örneğin: "Kırık bardak" (sıfat-fiil) ve "Mavi bardak" (sıfat).
**3. Zarf-Fiil (Ulaç/Bağ-Eylem):**
* Fiil kök veya gövdelerine "-ken, -alı, -eli, -madan, -meden, -ınca, -ince, -unca, -ünce, -ıp, -ip, -up, -üp, -arak, -erek, -dıkça, -dikçe, -casına, -cesine, -meksizin, -maksızın, -r... -maz, -r... -mez" ekleri getirilerek oluşturulur.
* Cümlede zarf gibi kullanılırlar. Yani fiilin veya fiilimsinin nasıl, ne zaman, neden yapıldığını belirtirler.
Örnek:
* **Gülerek** konuştu. (Nasıl konuştuğunu belirtiyor)
* **Gelince** haber ver. (Ne zaman haber vereceğini belirtiyor)
* **Uyumadan** ders çalıştı. (Neden ders çalıştığını belirtiyor)
İpucu:
Zarf-fiiller, cümleye zaman, durum, neden-sonuç gibi anlamlar katabilir. Cümlenin anlamını zenginleştirirler.
**Özet:**
* **İsim-fiil:** İsim gibi davranır, "-ma, -me, -ış, -iş, -uş, -üş, -mak, -mek" eklerini alır.
* **Sıfat-fiil:** Sıfat gibi davranır, "-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş" eklerini alır.
* **Zarf-fiil:** Zarf gibi davranır, "-ken, -alı, -eli, -madan, -meden, -ınca, -ince, -unca, -ünce, -ıp, -ip, -up, -üp, -arak, -erek, -dıkça, -dikçe, -casına, -cesine, -meksizin, -maksızın, -r... -maz, -r... -mez" eklerini alır.
Umarım bu açıklamalar fiilimsileri anlamana yardımcı olmuştur. Şimdi, öğrendiklerini pekiştirmek için şu soruyu çözebilirsin:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?
a) Eve gidince beni ara.
b) Kitap okumak insanı geliştirir.
c) Koşarak yanıma geldi.
d) Kırık camları topladı.
🤔 İlgili Sorular:- Bu bilgi gerçek hayatta ne işime yarayacak?
- Fiilimsilerin cümledeki görevleri nelerdir ve bu görevler cümlenin anlamını nasıl etkiler?
- Tüm fiilimsi eklerini ezberlemek zorunda mıyım, yoksa mantığını anlamak yeterli mi?